Chuẩn Hóa Hoạt Động Tái Chế Pin Lithium-Ion Tại Việt Nam Theo TCVN 14474:2025

Sự phát triển nhanh của xe điện, thiết bị điện tử và hệ thống lưu trữ năng lượng đang kéo theo lượng pin lithium-ion hết vòng đời sử dụng ngày càng lớn. Thực tế cho thấy, nhiều loại pin sau khi kết thúc vòng đời đầu tiên vẫn còn khả năng hoạt động nhất định. Trước thực tế này, TCVN 14474:2025 được ban hành nhằm thiết lập quy trình đánh giá, phân loại và kiểm soát an toàn cho hoạt động tái sử dụng hoặc chế tạo lại pin, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm áp lực môi trường.

Xem thêm: Hồ sơ năng lực Công ty Cổ phần Phòng thử nghiệm Phúc Gia

1. Yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng tiêu chuẩn đối với pin đã qua sử dụng

Pin lithium-ion sau khi kết thúc vòng đời đầu tiên, đặc biệt từ xe điện và các hệ thống lưu trữ năng lượng, vẫn có thể duy trì một phần dung lượng hoạt động. Hiện nay, các loại pin này thường được thu gom để phân loại và xử lý, nhưng điều này cũng đang tạo áp lực đáng kể lên hệ thống thu gom và xử lý chất thải.

Hiện nay, hoạt động thu gom và tái sử dụng pin hiện vẫn diễn ra khá tự phát ở một số nơi. Việc kiểm tra, phân loại chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tế hoặc các thiết bị kiểm tra cơ bản. Quy trình đánh giá và phân loại giữa các cơ sở chưa thật sự đồng nhất, dẫn đến sự khác biệt trong cách xác định chất lượng pin trước khi đưa vào sử dụng lại.

Sự thiếu kiểm soát này tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt là cháy nổ do pin suy giảm chất lượng nhưng vẫn tiếp tục được đưa vào sử dụng. Trước thực tế này, TCVN 14474:2025 được ban hành nhằm thiết lập khung kỹ thuật cho hoạt động đánh giá, phân loại và kiểm soát an toàn pin trước khi tái sử dụng hoặc chế tạo lại, đồng thời góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm áp lực môi trường.

2. Thiết lập khung kỹ thuật thống nhất cho pin đã qua sử dụng

TCVN 14474:2025 được xây dựng trên cơ sở tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế ANSI/CAN/UL 1974:2023, tập trung vào việc đánh giá pin phục vụ tái sử dụng hoặc chế tạo lại sau vòng đời đầu tiên.

Tiêu chuẩn quy định quá trình phân loại và phân cấp đối với các gói pin, mô-đun pin, cell pin và tụ điện hóa vốn ban đầu được sử dụng cho các mục đích khác, điển hình như truyền động xe điện. Các thành phần này được xem xét để chuyển đổi sang những ứng dụng mới như hệ thống lưu trữ năng lượng hoặc các ứng dụng công nghiệp tương tự. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng đưa ra các yêu cầu đối với hệ thống pin sau khi chuyển đổi mục đích sử dụng.

Điểm đáng chú ý của TCVN 14474:2025 là không xem pin đã qua sử dụng là một khối sản phẩm đồng nhất, mà yêu cầu đánh giá theo từng mức độ chất lượng và an toàn còn lại. Theo cách tiếp cận này, pin sau khi kết thúc vòng đời đầu tiên không còn đơn thuần là chất thải, mà có thể trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp nếu được đánh giá và xử lý đúng cách.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh số lượng pin từ xe điện và các hệ thống lưu trữ năng lượng ngày càng tăng. Nhiều bộ pin sau nhiều năm sử dụng vẫn còn khoảng 70–80% dung lượng và có thể tiếp tục được sử dụng trong các ứng dụng phù hợp như lưu trữ điện mặt trời, trạm sạc dự phòng hoặc một số ứng dụng công nghiệp.

Việc chuẩn hóa theo TCVN 14474:2025 giúp tạo nền tảng thống nhất cho đánh giá, đảm bảo an toàn và hỗ trợ phát triển thị trường pin tái sử dụng theo hướng minh bạch và bền vững hơn.

3. Đánh giá toàn diện tình trạng pin trước khi tái sử dụng

Một trong những nội dung cốt lõi của TCVN 14474:2025 là quy trình đánh giá nhiều lớp nhằm xác định tình trạng thực tế của pin. Trước hết, pin phải được kiểm tra ngoại quan để phát hiện các dấu hiệu bất thường như phồng rộp, rò rỉ, biến dạng hoặc nứt vỡ. Đây là những dấu hiệu có thể cảnh báo nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng tiếp theo.

Sau đó là bước đánh giá hiệu suất điện hóa, bao gồm các phép đo dung lượng còn lại, điện áp, nội trở, khả năng giữ năng lượng và mức độ tự xả. Những pin có mức suy giảm vượt ngưỡng cho phép hoặc hoạt động không ổn định sẽ không đủ điều kiện để tiếp tục sử dụng.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng yêu cầu thực hiện các thử nghiệm an toàn liên quan đến nhiệt và cơ học. Pin được đánh giá trong các điều kiện mô phỏng như sạc nhanh, xả sâu hoặc nhiệt độ cao nhằm xác định khả năng chịu đựng và nguy cơ xảy ra sự cố. Chỉ những pin đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và an toàn mới được phép đưa vào quy trình tái sử dụng hoặc chế tạo lại.

Đặc biệt, tiêu chuẩn nhấn mạnh yêu cầu về tính đồng nhất của pin trong quá trình tái cấu hình. Các cell pin được sử dụng lại cần cùng model, cùng nhà sản xuất và có các chỉ số điện áp, nội trở cũng như mức suy giảm tương đương. Điều này giúp giảm nguy cơ mất cân bằng trong quá trình vận hành và nâng cao độ an toàn của hệ thống sau tái sử dụng.

4. Siết chặt yêu cầu an toàn và truy xuất nguồn gốc

Không chỉ đưa ra yêu cầu đối với bản thân pin, TCVN 14474:2025 còn quy định điều kiện đối với các cơ sở thực hiện đánh giá và chế tạo lại pin. Các đơn vị phải được trang bị thiết bị kiểm tra chuyên dụng, vận hành theo quy trình chuẩn hóa và có đội ngũ kỹ thuật phù hợp. Đồng thời, các yêu cầu về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy, xử lý hóa chất và bảo vệ môi trường cũng được xem là bắt buộc.

Một nội dung quan trọng khác là yêu cầu về phân loại và truy xuất nguồn gốc. Sau khi đánh giá, mỗi pin phải được gắn hồ sơ kỹ thuật bao gồm thông tin xuất xứ, lịch sử sử dụng, kết quả kiểm tra và mức phân loại an toàn. Điều này giúp tăng tính minh bạch trong toàn bộ vòng đời tiếp theo của pin, đồng thời hỗ trợ kiểm soát chất lượng và quản lý rủi ro trong quá trình sử dụng.

5. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững

Việc áp dụng TCVN 14474:2025 không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro trong tái sử dụng pin mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng. Khi pin được đánh giá đúng chất lượng và tái sử dụng hợp lý, vòng đời sản phẩm được kéo dài, qua đó giảm nhu cầu khai thác tài nguyên mới và hạn chế lượng chất thải nguy hại ra môi trường.

Trong thực tế, một số doanh nghiệp đã bắt đầu thử nghiệm mô hình tái sử dụng pin xe điện cho hệ thống lưu trữ năng lượng. Tuy nhiên, trước đây rào cản lớn nhất là thiếu một khung tiêu chuẩn thống nhất để đánh giá chất lượng và kiểm soát an toàn. Sự xuất hiện của TCVN 14474:2025 được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn này, tạo nền tảng cho thị trường pin tái sử dụng phát triển theo hướng minh bạch và bền vững hơn.

Tiêu chuẩn này cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ của công tác tiêu chuẩn hóa trong việc hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

TCVN 14474:2025 không chỉ là tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ đánh giá pin đã qua sử dụng mà còn là bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa ngành công nghiệp pin tại Việt Nam. Từ kiểm soát an toàn, đánh giá chất lượng đến truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ tái sử dụng, tiêu chuẩn này đang góp phần xây dựng nền tảng cho hệ sinh thái năng lượng bền vững hơn, nơi tài nguyên được khai thác hiệu quả và an toàn trong suốt toàn bộ vòng đời sử dụng.

XEM THÊM CÁC BÀI VIẾT:

Mọi chi tiết xin vui lòng liên hệ:

CÔNG TY CỔ PHẦN PHÒNG THỬ NGHIỆM PHÚC GIA
TRUNG TÂM CHỨNG NHẬN PHÚC GIA
TRUNG TÂM THỬ NGHIỆM KIỂM ĐỊNH PHÚC GIA

Địa chỉ:
• Miền Bắc: Cảng cạn Long Biên, Số 01 Huỳnh Tấn Phát, KCN Sài Đồng B, P. Long Biên, TP. Hà Nội
• Miền Nam: Số 180, Đường D2, P. Long Trường, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại:
• Miền Bắc: 0965.996.696/0982.996.696/024.7779.6696
• Miền Nam: 0918.996.696
E-mail: lab@phucgia.com.vn
Website: phucgia.com.vn
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Thứ Sáu 8:00 – 18:30; Thứ Bảy 8:00 – 12:00

Phúc Gia® – Tổ chức thử nghiệm và chứng nhận toàn diện cho thiết bị điện – điện tử