An Toàn Điện Là Gì? Quy Định Và Biện Pháp Sử Dụng Điện An Toàn

An toàn điện là hệ thống chuỗi biện pháp, quy tắc, nguyên tắc, tiêu chuẩn kỹ thuật và hành vi nhằm phòng ngừa rủi ro và nguy hiểm từ điện gây ra như điện giật, cháy nổ, tổn thương nội tạng do dòng điện, điện từ trường, hồ quang điện và tĩnh điện. Do đó, ở bài viết này Phúc Gia® sẽ cung cấp đến quý vị những quy định mới nhất, nguyên tắc và hướng dẫn chi tiết các biện pháp sử dụng điện an toàn.

Xem thêm: Hồ sơ năng lực Công ty Cổ phần Phòng thử nghiệm Phúc Gia

1. An toàn điện là gì?

An toàn điện được hiểu là tập hợp các quy tắc, yêu cầu, biện pháp tổ chức và tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm phòng ngừa rủi ro và bảo vệ con người và tài sản khỏi các tai nạn như điện giật, cháy nổ, tổn thương nội tạng, bỏng điện do tác động của dòng điện, điện từ trường, hồ quang điện và tĩnh điện trong quá trình sản xuất, truyền tải, phân phối và sử dụng điện.

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 4 Luật Điện lực 2024:

“An toàn điện là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm ngăn chặn các tác động có hại và bảo đảm an toàn đối với con người, trang thiết bị, công trình trong quá trình sản xuất, truyền tải, phân phối và sử dụng điện.”

Hệ thống pháp luật về điện lực đang có những thay đổi quan trọng nhằm thắt chặt quản lý an toàn. Đặc biệt, Luật Điện lực 2024 là văn bản cao nhất điều chỉnh mọi hoạt động trong lĩnh vực này. Dưới đây là các cơ sở pháp lý mới nhất 2025:

2. Nguyên tắc và biện pháp đảm bảo an toàn điện trong thực tế

Tai nạn từ dòng điện, điện từ trường, hồ quang điện, tĩnh điện gây ra các rủi ro như: điện giật, bỏng, cháy nổ và tổn thương nội tạng. Để tránh các nguy hiểm từ điện thì người dùng cần lưu ý: Theo thống kê của Cục Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ năm 2024, có đến trên 70% các vụ cháy được điều tra và làm rõ nguyên nhân do sự cố hệ thống, thiết bị điện.

Vì vậy, việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn, nguyên tắc và lưu ý các biện pháp an toàn điện là giải pháp then chốt để giảm thiểu đồng thời cả tai nạn điện lẫn hỏa hoạn. Dưới đây là các biện pháp an toàn điện cần lưu ý:

2.1. An toàn điện trong gia đình

Tại gia đình, rủi ro thường đến từ sự chủ quan và các tác động vô tình. Dưới đây là một số biện pháp an toàn điện thực tiễn và hay xuất hiện nhất trong các hộ gia đình:

* Thiết kế và Lắp đặt:

• Vị trí ổ cắm: Lắp đặt ổ cắm ở độ cao trên 1m (Tối ưu 1.3m – 1.5m). Khoảng cách này giúp cách ly nguồn điện khỏi tầm tay trẻ em và giảm thiểu rủi ro khi lau sàn bằng nước hoặc ngập lụt nhẹ.

• Bảo vệ trẻ em: Với các ổ cắm thấp, bắt buộc dùng loại có màng che bảo vệ – chỉ mở khi cắm đồng thời hai chân phích cắm.

• Đi dây kỹ thuật: Sắp xếp dây điện gọn gàng trong ống ghen hoặc hộp kỹ thuật. Không chạy dây dưới thảm, qua khe cửa để tránh “bẫy nhiệt” gây nóng chảy vỏ và ngăn thú cưng/chuột cắn phá.

• Tiếp địa bảo vệ: Thiết kế nối dây tiếp đất cho các thiết bị vỏ kim loại (tủ lạnh, máy giặt, lò nướng) để triệt tiêu dòng điện rò, tránh hiện tượng “tê tay”.

• Khoảng cách an toàn đường dây: Tuân thủ nghiêm ngặt Nghị định 62/2025/NĐ-CP. Không phơi đồ lên dây điện, đặt biển cảnh báo tại nơi có điện áp cao để tránh hiện tượng phóng điện hồ quang.

* Thiết bị điện:

• Thiết bị đạt chuẩn: Ưu tiên thiết bị chính hãng, có chứng nhận hợp chuẩn hợp quy (CR) từ các đơn vị uy tín như Phúc Gia® để đảm bảo tính năng bảo vệ hoạt động chính xác.

• Aptomat chống rò: Lắp cầu dao chống rò (RCBO) riêng cho khu vực ẩm ướt như nhà tắm với độ nhạy cao (15mA hoặc 30mA).

• Tiêu chuẩn chống nước: Chỉ dùng thiết bị có chuẩn chống nước từ IP44 trở lên trong phòng tắm. Đưa toàn bộ công tắc đèn, quạt ra phía ngoài cửa phòng tắm.

* Hành vi và thói quen:

• Quy tắc tiếp xúc: Tuyệt đối không chạm vào nguồn điện/dây dẫn trần khi chưa ngắt nguồn và kiểm tra bằng bút thử điện. Luôn giữ tay khô ráo khi thao tác điện.
• Bố trí nhiệt học: Không đặt dây điện phía sau thiết bị sinh nhiệt lớn (bếp nấu, lò nướng). Tuyệt đối không để dây dẫn bị chồng chéo gây quá nhiệt cục bộ.
• Chống quá tải: Không cắm chung các thiết bị công suất lớn vào cùng một ổ cắm nối. Sử dụng dây dẫn tối thiểu 2.5 mm2 cho các khu vực tải cao (Bếp, Điều hòa).
• An toàn nhà tắm: Luôn tắt bình nóng lạnh trước khi tắm để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ rò điện qua vòi hoa sen.
• Không sử dụng thiết bị điện khi sạc, tránh sử dụng điện thoại, iPad, túi sưởi…trong lúc đang sạc để hạn chế nguy cơ chập cháy, giật điện.
• Không câu, mắc điện tùy tiện, luồn dây điện qua mái lá, mái tôn…
• Không thả diều, lắp đặt thiết bị gần đường dây điện cao thế để tránh nguy cơ phóng điện.

* Tình huống khẩn cấp:

• Kỹ năng sơ cứu: Mỗi cá nhân cần thành thạo kỹ năng hô hấp nhân tạo, ép tim để tận dụng “thời điểm vàng” cứu người khi có tai nạn điện giật.

2.2. An toàn điện trong nhà máy, công xưởng

Trong môi trường công nghiệp, điện áp cao và cường độ làm việc liên tục đòi hỏi các biện pháp mang tính hệ thống và pháp lý chặt chẽ và nghiêm ngặt:

* Người lao động:

• Mọi công tác sửa chữa, đấu nối phải được thực hiện bởi người có Thẻ an toàn điện và được huấn luyện chuyên môn định kỳ. Việc tự ý sửa chữa trong xưởng sản xuất là vi phạm nghiêm trọng quy định an toàn lao động.
• Người lao động phải sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ đạt chuẩn: găng tay cách điện, giày/ủng cách điện, và thảm cách điện tại các khu vực bảng điều khiển trung tâm.
• Khi bảo trì, kỹ thuật viên phải khóa nguồn cấp điện bằng ổ khóa riêng và treo thẻ cảnh báo có ghi tên người chịu trách nhiệm. Không ai được phép đóng điện trừ khi người giữ chìa khóa xác nhận an toàn.

* Thiết bị và máy móc:

• Sử dụng thiết bị có cấp bảo vệ IP (Ingress Protection) phù hợp. Ví dụ: Khu vực xưởng dệt cần chống bụi mịn (IP5x), khu vực chế biến thực phẩm cần chống nước (IP6x).
• Phải đảm bảo 100% vỏ kim loại của máy móc được nối đất. Trị số điện trở nối đất phải được đo kiểm và lưu hồ sơ định kỳ theo tiêu chuẩn kỹ thuật (thường là dưới 4 Omega).
• Sử dụng Aptomat khối (MCCB) có khả năng chịu dòng cắt lớn và các rơ-le bảo vệ quá áp, thấp áp, mất pha để bảo vệ động cơ sản xuất khỏi hư hỏng.
• Mỗi dây chuyền sản xuất phải có nút ngắt khẩn cấp tại các vị trí dễ tiếp cận nhất. Công nhân cần được tập huấn để biết cách sử dụng nút này ngay lập tức khi phát hiện sự cố điện hoặc kẹt cơ khí.
• Bụi bẩn bám vào các thanh cái (Busbar) và linh kiện điện tử là nguyên nhân gây phóng điện hồ quang. Cần lịch vệ sinh định kỳ bằng máy hút bụi chuyên dụng (không dùng máy thổi bụi để tránh đẩy bụi sâu hơn vào thiết bị).

2.3. An toàn điện trong mùa mưa bão và ngập lụt

Mưa bão không chỉ gây hỏng hóc thiết bị mà còn biến môi trường xung quanh thành vật dẫn điện khổng lồ. Hãy tuân thủ các nguyên tắc sau để đảm bảo an toàn cho bản thân và gia đình:

* Trước bão:

• Chặt tỉa cành cây gần đường dây điện nội bộ.
• Kiểm tra hệ thống kim thu sét và thiết bị cắt lọc sét (SPD) cho các thiết bị điện tử đắt tiền.

* Trong bão và Ngập lụt:

• Ngắt cầu dao tổng: Nếu nước có nguy cơ tràn vào nhà, phải ngắt điện ngay để tránh rò điện qua tường và sàn.
• Rút phích cắm vật lý: Rút dây điện TV, máy tính, Modem. Việc tắt công tắc không thể ngăn được xung điện từ sét lan truyền.
• Giữ khoảng cách: Tránh xa các cột điện, trạm biến áp ít nhất 10m, đặc biệt khi thấy dây điện bị chùng hoặc đứt.

* Sau bão:

• Làm khô tuyệt đối: Dùng máy sấy, quạt làm khô ổ cắm âm tường và tủ điện.
• Kiểm tra chuyên môn: Thiết bị bị ngâm nước (tủ lạnh, máy giặt) cần thợ kỹ thuật kiểm tra kỹ mạch điện trước khi cắm lại để tránh cháy nổ do bùn đất bám bên trong.

3. Quy trình sơ cứu khẩn cấp khi bị điện giật

Nếu bạn hoặc gặp ai đó bị điện giật thì hãy làm ngay theo các bước dưới đây để hạn chế tổn hại nhất có thể:

• Bước 1: Tắt nguồn điện ngay lập tức

Lập tức ngắt nguồn điện chính hoặc dùng vật dụng cách điện (gậy gỗ, nhựa, cần câu) để tách nạn nhân khỏi nguồn điện. Tuyệt đối không chạm trực tiếp bằng tay trần hoặc dùng vật kim loại tiếp xúc với người bị nạn.

• Bước 2: Gọi cấp cứu

Liên hệ ngay số cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất sau khi đã tách khỏi nguồn điện.

• Bước 3: Hồi sức cấp cứu

Nếu nạn nhân bất tỉnh hoặc ngừng thở, thực hiện ngay các biện pháp hô hấp nhân tạo (CPR). Nếu người đó bị các vết bỏng hoặc chấn thương khác thì cần xử lý y tế càng sớm càng tốt để giảm thiểu di chứng.

Và nếu trong trường hợp bạn cứu người thì đặc biệt phải ghi nhớ cần Tách nguồn điện trước – Cứu người sau – Tuyệt đối không tiếp xúc trực tiếp khi chưa ngắt điện.

4. Thông tin mới nhất cần nắm về an toàn điện cho sinh hoạt, xây dựng và sản xuất

Hiện tại nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện lực ban hành 04/03/2025 thay thế cho Nghị định 14/2014/NĐ-CP và Nghị định 51/2020/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về an toàn điện trước đó.

Nghị định 62/2025/NĐ-CP có quy định rõ về từng hạng mục an toàn điện từ quy định chung, biển báo tín hiệu, khắc phục sự cố, chế độ báo cáo và trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức sử dụng cho mục đích sinh hoạt và dịch vụ.

4.1. Quy định chung về an toàn điện

Theo điều 17 Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định:

• Chủ đầu tư công trình điện lực hoặc đơn vị vận hành phải thiết lập đầy đủ hệ thống nội quy, quy trình, nhật ký vận hành và hồ sơ quản lý dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• Các công trình điện phải có sơ đồ lưới điện, trang bị đầy đủ dụng cụ, phương tiện bảo vệ cá nhân và biển báo an toàn.
• Người lao động trực tiếp làm các công việc từ xây lắp, sửa chữa đến thí nghiệm, kiểm định phải được đào tạo chuyên môn đầy đủ, huấn luyện, được cấp thẻ an toàn điện và trang bị đầy trang phục bảo hộ theo quy định.
• Thiết bị và dây dẫn điện sử dụng phải đảm bảo chất lượng, phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
• Chủ đầu tư hoặc đơn vị quản lý vận hành trạm điện có trách nhiệm đo, vẽ bản đồ cường độ điện trường tại các trạm điện, đảm bảo áp dụng định mức thời gian làm việc nghiêm ngặt tại các khu vực có cường độ từ 5 kV/m trở lên.

4.2. Biển cấm, biển báo, tín hiệu cảnh báo về an toàn điện

Theo điều 18 Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định:

• Biển cấm và biển báo an toàn phải được đặt tại trạm điện, cột điện và các vị trí giao chéo giữa đường dây với đường sắt, đường bộ, đường thủy.
• Các cột điện cao từ 50m trở lên phải được sơn màu trắng, đỏ xen kẽ; riêng cột cao từ 80m trở lên hoặc nằm tại vị trí đặc biệt phải lắp đặt đèn tín hiệu trên đỉnh cột.
• Tại các điểm giao chéo của đường dây từ 220kV trở lên với đường thủy nội địa, phải có báo hiệu nhận biết vào ban đêm.
• Đối với hệ thống cáp ngầm, chủ công trình phải đặt cột mốc nhận biết trên đất liền hoặc phao báo hiệu vị trí dưới nước theo quy định giao thông đường thủy.

4.3. Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân dùng điện sinh hoạt, dịch vụ

Theo điều 21 Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định:

• Việc xây dựng hệ thống điện trong nhà ở và công trình phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật xây dựng và điện lực.
• Khi ký hợp đồng mua bán điện sinh hoạt, dịch vụ, khách hàng phải cung cấp đầy đủ thông tin về tổng công suất sử dụng, bảng kê thiết bị và hệ thống bảo vệ chống quá dòng.
• Người sử dụng điện có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra, bảo trì hệ thống sau công tơ và thông báo cho bên bán điện khi nhu cầu công suất tăng cao hơn đăng ký.
• Trường hợp xảy ra cháy nổ, phải chủ động cắt điện, thực hiện biện pháp ngăn cháy lan và thông báo kịp thời cho cơ quan chức năng nếu vượt quá khả năng xử lý.

4.4. Trách nhiệm của đơn vị bán điện

Theo điều 22 Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định:

• Đơn vị bán điện có trách nhiệm yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin hệ thống điện và phổ biến kiến thức an toàn qua hợp đồng hoặc các ứng dụng trực tuyến.
• Đơn vị phải ứng dụng công nghệ số để gửi cảnh báo tức thời về sự cố lưới điện hoặc nguy cơ do thiên tai, bão lũ đến người dân.
• Hàng năm, đơn vị bán điện phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện kiểm tra an toàn hệ thống điện của khách hàng khi có yêu cầu, kịp thời ngăn chặn hoặc ngừng cấp điện nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.
• Đơn vị bán điện có trách nhiệm phối hợp kiểm tra an toàn điện của khách hàng và kịp thời ngăn chặn hoặc ngừng cấp điện nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn.

4.5. Khắc phục sự cố, báo cáo tai nạn điện

Theo điều 19, 20 Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định:

• Khi xảy ra sự cố hoặc tai nạn điện, đơn vị quản lý phải lập tức ngắt điện, sơ cứu nạn nhân và cách ly khu vực nguy hiểm.
• Trách nhiệm báo cáo nhanh được yêu cầu trong vòng 24 giờ đối với tai nạn chết người.
• Báo cáo định kỳ hằng năm về tình hình an toàn điện và vi phạm hành lang bảo vệ phải được gửi về Sở Công Thương địa phương trước ngày 10/01 năm kế tiếp.

5. Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật về an toàn điện

Dưới đây là tổng hợp những Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) quan trọng nhất, làm cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho việc thực hiện an toàn điện.

5.1. An toàn điện cho thiết bị điện – điện tử

Đây là nhóm thiết bị tiếp xúc gần nhất với con người, đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt về an toàn và tương thích điện từ:

• QCVN 4:2009/BKHCN: Kiểm soát an toàn điện, khả năng chịu nhiệt, chống cháy cho đồ gia dụng (nồi cơm, quạt, lò nướng, bàn là…).

• QCVN 9:2012/BKHCN: Kiểm soát Tương thích điện từ (EMC), đảm bảo thiết bị không gây nhiễu và có khả năng miễn nhiễm nhiễu.

• QCVN 19:2019/BKHCN: Quy định riêng cho sản phẩm chiếu sáng LED về cả An toàn điện và EMC.

• QCVN 132:2022/BTTTT: An toàn điện cho thiết bị đầu cuối Viễn thông và Công nghệ thông tin (điện thoại, máy tính, thiết bị kết nối mạng).

Lưu ý: Với sản phẩm thuộc các danh mục sản phẩm phải công bố hợp quy theo quy định của các QCVN trên thì doanh nghiệp cần thực hiện thử nghiệm tại các phòng Lab được chỉ định như Phúc Gia® để được cấp chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy và dán nhãn CR trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

5.2. An toàn điện cho hạ tầng và thiết bị công nghiệp

Nhóm 1: Thiết bị phân phối điện, đóng cắt và bảo vệ 

Nhóm 2: Vật liệu và khả năng cách điện

Nhóm 3: Máy điện và thiết bị sử dụng điện

Nhóm 4: An toàn điện trong xây dựng và môi trường đặc thù

Những quy định và biện pháp nêu trên là nền tảng cơ bản để đảm bảo an toàn điện. Tuy nhiên, trên thực tế, sự an toàn điện toàn diện còn phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc hệ thống, môi trường vận hành và đặc biệt là chất lượng kỹ thuật của từng thiết bị. Đối với doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu, việc thực hiện thử nghiệm và chứng nhận an toàn điện không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là bảo chứng vững chắc cho uy tín thương hiệu.

Với hơn 10 năm kinh nghiệm, Công ty Cổ phần Phòng thử nghiệm Phúc Gia (PGL) tự hào là tổ chức hàng đầu Việt Nam chuyên cung cấp dịch vụ thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận cho các thiết bị điện – điện tử gia dụng và văn phòng. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng Quý doanh nghiệp đưa những sản phẩm chuẩn chất lượng ra thị trường. Hãy liên hệ ngay với Phúc Gia để được tư vấn chuyên sâu về lộ trình chứng nhận an toàn điện tối ưu nhất!

Mọi chi tiết xin vui lòng liên hệ:

CÔNG TY CỔ PHẦN PHÒNG THỬ NGHIỆM PHÚC GIA
TRUNG TÂM CHỨNG NHẬN PHÚC GIA
TRUNG TÂM THỬ NGHIỆM KIỂM ĐỊNH PHÚC GIA

Địa chỉ: Cảng cạn Long Biên, Số 01 Huỳnh Tấn Phát, KCN Sài Đồng B, phường Long Biên, TP. Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: 0981.996.996/0982.996.696/024.7779.6696
E-mail: lab@phucgia.com.vn
Website: phucgia.com.vn
Thời gian làm việc: Thứ Hai đến Thứ Sáu 8:00 – 18:30; Thứ Bảy 8:00 – 12:00

Phúc Gia – Tổ chức thử nghiệm và chứng nhận toàn diện cho thiết bị điện – điện tử